Najczęstsze urazy kończyny dolnej w sportach walki na przykładzie MMA

MMA (Mixed Martial Arts) to w tłumaczeniu Mieszane Sporty Walki. Jest to dyscyplina zdobywająca coraz większą popolarność w Polsce za sprawą federacji KSW która od kilku lat emituje gale MMA w telewizji. Sport ten łączy techniki z różnych sportów walki takich jak np. boks, boks tajski, brazylijskie jiu-jitsu, zapasy czy kickboxing. Zawodnicy powinni posiadać więc szeroki wachlarz umiejętności które zdobywają przez lata na treningach.

Urazy są nieodłącznym elementem w dzisiejszym świecie sportu. MMA jest to sport kontaktowy który generuje różne urazy oraz kontuzje. Obciążenia jakie są nakładane na zawodników na treningach oraz w trakcie przygotowań do konkretnych walk są często ponad ich możliwości. Urazy których najczęściej nabawiają się zawodnicy to: uszkodzenia mózgu oraz głowy, zerwania więzadeł, urazy kręgosłupa, złamania kończyn z przemieszczeniami, złamania obojczyka oraz żeber uszkadzające płuca lub serce [26,28].

Profilaktyka w leczeniu kontuzji jest w stanie zapobiec części z urazów jednak nie zawsze jest wystarczająca. Gdy dojdzie już do kontuzji pierwszym z postępowania powinien być protokół PRICE MM. Jednak część z tych urazów wymaga konsultacji z lekarzem specjalistą. W wyniku takiej konsultacji lekarz może podjąć decyzję o konieczności leczenia operacyjnego jak również dalszej rehabilitacji sportowej.

W pracy opisane zostały zagadnienia dotyczące rodzaju najczęstszych urazów w obrębie kończyny dolnej w sportach walki na podstawie MMA (Mixed Martial Arts – Mieszane Sztuki Walki) oraz aspekt świadomości sportowców w zakresie zastosowanej rehabilitacji i leczenia. W tym celu przeprowadzona została ankieta wśród czołowych zawodników MMA w Polsce.

 

 

  1. URAZ

 

1.1. Definicja urazu

 

Każdy sportowiec podejmując aktywność fizyczną jest świadomy, iż stanowi ona zagrożenie dla zdrowia w postaci ryzyka urazu. Mieszane Sztuki Walki są sportem kontaktowym, co zwiększa jeszcze bardziej to ryzyko. Same kontuzje mogą być wynikiem zarówno przetrenowania, jak i bezpośredniej rywalizacji. Uraz sportowy jest definiowany inaczej niż uraz doznany przez osobę niepodejmującą aktywności fizycznej w życiu codziennym. Zdrowy zawodnik to taki, który jest zdolny do wykonywania dużego wysiłku sportowego [23,34].

Urazem określa się uszkodzenie żywego ustroju, które nastąpiło pod wpływem zewnętrznej energii [12]. Uraz to także wg. W.F. Baszkirowa zakłócenie adaptacji sportowca podczas wzrastających obciążeń treningowych [2].

Uraz sportowy – jest to wspólna nazwa dla wielu rodzajów urazów i dlatego może być definiowany na różne sposoby.

Jedną z definicji zaproponowała Rada Europy, która przedstawia uraz sportowy, jako konsekwencje brania udziału w zajęciach sportowych, która wiąże się ze zmniejszeniem możliwości wykonania wysiłku fizycznego, potrzeba pomocy medycznej i skutkami ekonomicznymi [1].

Inna z definicji znalezionych w literaturze przedmiotu brzmi: Uraz sportowy jest to uraz mający miejsce podczas uprawiania aktywności fizycznej o charakterze sportowym, głównie w czasie treningów i zawodów, powodujący wystąpienie obrażenia sportowego, którego następstwem jest wyłączenie czasowe lub całkowite z dalszego udziału w aktywności sportowej [33].

Kiedy sportowiec doznaje urazu lub obrażenia danego stawu czy części ciała często mówimy o uszkodzeniu. Słowo uraz i uszkodzenie stosowane są często wymiennie, co jest błędnym myśleniem [14].

Natomiast uszkodzenie jest skutkiem zadziałania urazu, jako siły mechanicznej na organizm. Konsekwencją tego jest uszkodzenie struktur poddanych urazowi. Rodzaj oraz rozległość uszkodzeń uzależniony jest zazwyczaj od wielkości urazu (siły mechanicznej) i odporności tkanki, na którą zadziałał [17].

Specyfika różnych urazów sportowych wynika z ich etiologii, patogenezy, leczenia oraz rokowania. Nauka, która zajmuje się urazami to traumatologia, od greckiego słowa trauma – uraz.

 

1.2. Kryteria podziału urazów

W literaturze można spotkać bardzo wiele kryteriów podziału urazów, są one zależne od objawów klinicznych, czasu, w jakim goją się uszkodzone tkanki, miejsca ich występowania itp. Wymienione poniżej podziały dotyczą narządu ruchu oraz uwzględniają jego składowe.

 

Rodzaje obrażeń układu mięśniowo-szkieletowego wywołane urazami

mechanicznymi:

 

  • Zamknięte uszkodzenia tkanek miękkich

  • stłuczenia

  • uszkodzenia jednostki ścięgnisto-mięśniowej

  • Rany – przerwanie ciągłości skóry

  • Złamania

  • Skręcenia stawów

  • Zwichnięcia stawów

 

Inny z podziałów proponowany przez J. Widuchowskiego to [33]:

 

  • Skręcenia stawów i naciągnięcia więzadeł

  • Urazy mięsni i ścięgien

  • Stłuczenia

  • Zwichnięcia stawów

  • Złamania kości

  • Otarcia naskórka

  • Rany

  • Zakażenia

  • Stany zapalne

1.3. Przyczyny urazów występujących w sporcie

 

Wysoki procent obrażeń sportowych spowodowany jest działaniem siły mechanicznej. Najczęstsze przyczyny tych obrażeń wg Jerzego Widuchowskiego to [33]:

  • Urazy w bezpośredniej walce sportowej

  • Urazy i przeciążenia w czasie treningu (nieprawidłowo wykonywane ćwiczenia, zbyt duże obciążenia, nieodpowiednia rozgrzewka itp.)

  • Zbyt szybkie podjecie aktywności fizycznej po doznanym wcześniej urazie lub zachorowaniu

  • Wadliwy sprzęt sportowy (np. obuwie, sprzęt ochronny)

  • Nieodpowiedni stan boiska lub obiektu sportowego

  • Trudne warunki atmosferyczne

 

 

    1. Rodzaje urazów najczęściej spotykanych w sporcie

 

Najczęściej spotykane urazy, do których dochodzi w sporcie to złamania, zwichnięcia oraz uszkodzenia tzw. miękkich składowych narządu ruchu. Zalicza się do nich: przerwania ścięgien oraz mięśni, uszkodzenia torebek stawowych i pierścienia rotatorów, różnego rodzaju oraz pochodzenia uszkodzenia więzadeł kolana oraz łąkotek, a w sportach kontaktowych również stłuczenia [37].

Urazy sportowe można podzielić również na zamknięte, (czyli bez przerwania ciągłości skóry) oraz otwarte. Do pierwszych z nich należą: skręcenia, stłuczenia, naciągnięcia, zwichnięcia i złamania kości [20].

Stłuczenia są związane z uszkodzeniem naczyń krwionośnych jak również z wynaczynieniem krwi i w następstwie wytworzeniem krwiaka. W miejscu urazu można zaobserwować obrzęk, ciemne podbarwienie skóry oraz odczuwalny ból. Na podłożu krwiaka w efekcie uszkodzenia powstaje blizna łącznotkankowa. Od jej charakteru i wydolności uzależniona jest sprawność danego odcinka narządu ruchu oraz podatność na kolejne uszkodzenia w przyszłości[37].

Naciągnięcia są to urazy mięśniowo-ścięgniste dotyczące mięśni, ścięgien, połączeń mięśniowo-ścięgnistych albo przyczepów do kości. Powstają na skutek niefizjologicznego ruchu, który najczęściej wykonany jest bez kontaktu z przeciwnikiem. Wyróżnia się trzy stopnie naciągnięcia, które są zależne od rozległości uszkodzenia. Są to:

  • I stopnia -Naciągnięcie bez przerwania włókien

  • II stopnia - Częściowe przerwanie jednostki mięśniowo-ścięgnistej (ze słyszalnym wyraźnie odgłosem przerwania)

  • III stopnia - Całkowite przerwanie jednostki mięśniowo-ścięgnistej i konieczność zabiegu operacyjnego

Skręceniami nazywamy urazy więzadeł z trzystopniowym podziałem poziomu uszkodzenia wg. klasyfikacji American Medical Association [20,40]:

  • I stopnia (lekkie) – minimalne uszkodzenie więzadeł związane z niewielkim dyskomfortem i przejściowymi dolegliwościami bólowymi, bez objawów niestabilności stawu;

  • II stopnia (średnie) – rozległe uszkodzenie więzadeł, przerwanie włókien kolagenowych oraz torebki stawowej, widoczny obrzęk, znaczna niestabilność stawu i duże dolegliwości bólowe;

  • III stopnia (ciężkie) – całkowite przerwanie ciągłości więzadeł, czasami połączone z ode-rwaniem fragmentu kości przy przyczepie więzadła, i znaczna niestabilność stawu.

Zwichnięcia wiążą się z całkowitą (trwałą lub chwilową) utratą kontaktu powierzchni stawowych kości. Jeśli dochodzi do częściowego przemieszczenia powierzchni stawowych mówi się wtedy o podwichnięciu.

Złamania to przerwanie ciągłości tkanki kostnej. Dzielimy je między innymi na: pęknięcia, złamania bez przemieszczenia odłamów, złamania wieloodłamowe z przemieszczeniem, jak również na otwarte i zamknięte.

Dość dużym problemem w statystykach jest fakt, że wiele urazów nie jest odnotowywanych przez zespół medyczny, sporo z nich jest leczonych przez samych zawodników lub np. przez jego masażystę czy fizjoterapeutę. Poza tym wiele z kontuzji nie jest zgłaszanych nawet trenerom wręcz ukrywanych przez zawodników oraz leczonych bez wiedzy medycznej i bez kontroli lekarzy specjalistów [20,40].
 

CHARAKTERYSTYKA SPORTÓW WALKI

 

    1. Definicja spotów walki

 

R.M. Kalina w swojej książce pisze, że „sportami walki zwyczajowo nazywa się grupę tych dyscyplin sportowych, których istota rywalizacji polega na bezpośrednim starciu dwóch konkurujących sportowców”. Można, zatem stwierdzić, iż tym, co odróżnia sztuki walki od sportów walki jest rywalizacja sportowa, która nie występuje w sztukach walki. Prawdziwym jest także twierdzenie, które mówi, że każdy spot walki jest również w mniejszej lub większej jego części sztuką walki, która wywodzi się z praktyk obronnych czy bojowych [29].

Chcąc dokonać podziału sportów walki najczęściej przyjmowane jest rozróżnienie, które opiera się na formie bezpośredniego starcia. Istotą tej formy jest bezpośrednie działanie w kierunku konkurenta, aby uzyskać przewagę. Można, więc wyróżnić trzy podstawowe kryteria występujące w sportach walki, które opierają się na sposobach oddziaływania na przeciwnika a mianowicie[29]:

-uderzenia i kopnięcia (np. boks, kick-boxing)

-działanie bronią (np. szpada, szermierka, szabla)

-rzuty i chwyty krępujące ruchy przeciwnika (np. judo, aikido)

Główne kryteria, które zostały przyjęte są oczywiście umowne i opierają się o występujące na świecie sporty walki. Trzeba nadmienić, że wiele z nich nie do końca wpisuje się w zaproponowany schemat podziału form walki na sztuki walki, sporty walki oraz systemy walki. Przykładowo taekwon-do to w 25% sport a w 75% sztuka walki. [29]:

W innych kryteriach klasyfikacji sportów walki wymieniane są[29]:

- precyzyjnie określone warunki, w których toczona jest walka (np. ring, mata, parkiet, platforma itp.)

- właściwy strój, który musi posiadać zawodnik charakteryzujący daną formułę walki (np. dobok, judoka, walka na boso lub w specjalistycznym obuwiu czy stroju)

-konieczność albo możliwość stosowania ochraniaczy różnych części ciała (np. szczęki, podudzi, kolan, głowy)

- podział w zależności od płci lub kategorii wagowych (kobiety – mężczyźni, poszczególne kategorie wagowe lub ich brak tzw. open)

-określenie czasu walki dla poszczególnych sportów ( np. limit czasu, bez ograniczeń czasowych, walka wielorundowa)

-sposób oraz tryb uzyskania przewagi nad przeciwnikiem(np. liczba celnych uderzeń, brak zdolności do kontynuacji walki, wypchnięcie rywala z pola walki, poddanie przeciwnika, wygrana poprzez decyzję sędziów).

Kolejnym ważnym podziałem sportów, systemów i sztuk walki jest klasyfikacja w zależności od pozycji, w jakiej się odbywa: stojąca, leżąca lub mieszana [29].

Sporty walki posiadają wiele cennych wartości tj. samorealizacja, współzawodnictwo, nauka myślenia twórczego, działania indywidualnego jak również zespołowego, odczuwanie skrajnych stanów emocjonalnych takich jak euforia i strach oraz umiejętność ich neutralizowania [29].

 

 

    1. Definicja MMA – historia i specyfika sportu

 

MMA – Mixed Martial Arts – mieszane sztuki walki

 

Szczegółowe przepisy MMA zależne są od organizatora konkretnego z turniejów czy gal i mogą się trochę od siebie różnić. W tym sporcie walki wiele technik jest dozwolonych, ale są również takie, których nie wolno stosować tj. zakaz gryzienia i plucia, zakaz wsadzania palców w oczy i otwory fizjologiczne, zakaz ataku w krocze, kręgosłup i krtań [29]. Termin MMA tyczy się szerokiego wachlarza umiejętności, jakim musza dysponować zawodnicy. Treningi zawierają techniki z różnych sportów walki jak np. boks, boks tajski, kick-boxing, zapasy, jiu-jitsu stąd określenie mieszane sztuki walki.

Wynik walki może być rozstrzygnięty poprzez nokaut (również techniczny), poddanie się zawodnika oraz decyzję sędziów (jeśli walka nie została zakończona przed czasem). Czasami dopuszczalnym wynikiem walki może być również remis – w zależności od regulaminu danych zawodów. Miejscem walki jest zwykły ring bokserski lub ring o różnym kształcie otoczony siatką. Zapobiega ona wypadaniu zawodników poza obszar wyznaczony do walki. Potocznie nazywane są one klatkami. Używany przez UFC ośmiokątny ring nazywany jest „oktagonem”. Zawodnicy są zobowiązani do posiadania ochraniaczy na zęby oraz rękawic które umożliwiają chwytanie.

Pierwszym z udokumentowanych sportów walki bez reguł, który przypominał dzisiejsze MMA był pankration, w którym stosowane były różne techniki z klasycznych greckich zapasów oraz pięściarstwa. Znajdowały się one nawet w programie antycznych igrzysk olimpijskich. We współczesnej historii mieszanych sztuki walki wywodzą się od organizowanych od lat dwudziestych XX wieku brazylijskich turniejów o nazwie vale tudo i sięgających siedemdziesiątych lat japońskich zawodów nazywanych kakutougi. Pierwszy okres rozwoju sportu pod nazwą MMA przypadł na pierwszą połowę dziewięćdziesiątych lat, wtedy to w USA w 1993 roku zorganizowano pierwszy oficjalny turniej MMA i nazywał się on UFC 1, a w Japonii założone zostały organizacje Shooto i Pancrase. Obecnie zawody w formule MMA rozgrywają się na całym świecie. Najbardziej znanymi organizacjami o globalnym zasięgu są m.in. UFC, Strikeforce, Bellator, DREAM [29].

Początek walk MMA w Polsce przypada na rok 2002. W tym roku rozegrano pierwszy pojedynek o tytuł Mistrza Polski w wolnej walce. Odbył się on pomiędzy zawodnikiem jiu-jitsu a zawodnikiem reprezentującym jej brazylijską odmianę – BJJ. Jednym z prekursorów, który przyczynił się do rozwoju MMA w Polsce jest Tomasz Guja z Polskiej Organizacji Jiu-Jitsu. Rok później z inicjatywy Grzegorza Skibniewskiego zaczęto organizowanie cyklicznych imprez. Odbywały się one w Bytomiu pod nazwą European Ju-Jitsu Tournament. Formuła tegoż turnieju nie przypominała jeszcze klasycznych walk w klatkach czy ringu, w których dozwolone było prawie wszystko. Odbywały się one na macie w kimonach i rękawicach tzw. piąstkówkach. Ograniczeniem był wtedy zakaz uderzania głową w głowę przeciwnika, dźwignie skrętne na kark i uderzenia głową w parterze. Kolejny turniej MMA, który zaczęto organizować odbył się na przełomie 2001 i 2002 roku. Był to turniej jak również gala pojedynczych walk, których inicjatorem był klub Berserkers Szczecin. Przepisy dopuszczały możliwość posiadania oraz wyboru ochraniaczy dłoni, ale nie było to koniecznością gdyż akceptowały również zawodników walczących na gołe pięści. Pierwsze z walk odbyły się również w kimonach, ale miejscem konfrontacji był już ring. Następna formuła tej imprezy obejmowała walki w klatkach oraz bez kimon. Pojedyncze walki zostały oparte o przepisy innych dyscyplin m.in. boksu, taekwon-do jak również zapasów. Warszawa była kolejnym z miast, które przyczyniły się do rozpowszechniania wolnych walk w Polsce. Zorganizowany został w niej w 2003 roku Puchar Polski w Vale Tudo. Walki eliminacyjne tego turnieju odbyły się w klatce a walki finałowe w ringu. Pierwsza historyczna walka w Polsce, która odbyła się już według standardowych zasad MMA zorganizowana była 10.10.2002 roku przez Mirosław a Oknińskiego podczas targów kulturystycznych Body Show. W tej walce zmierzyli się: Temistokles Teresiewicz oraz Grzegorz Jakubowski. Zakończyła się po 45 minutach morderczej walki, kiedy w klatce ogłoszono remis. W znaczący sposób do spopularyzowania walk MMA w Polsce przyczynił się Maciej Kawulski i robi to do dnia dzisiejszego. Zaczynając od roku 2004 rozpoczął organizacje cyklicznych imprez pod nazwą Konfrontacja Sztuk Walk (KSW). Jest to w chwili obecnej najbardziej prestiżowa i największa gala MMA w Polsce. Warto nadmienić, iż polscy zawodnicy są także zauważani oraz doceniani na świecie np. Paweł Nastula w prestiżowym turnieju „Pride”, Daniel Omielańczuk, Jan Błachowicz, Joanna Jędrzejczyk w amerykańskiej organizacji UFC [29].

 

 

    1. Najczęstsze urazy występujące w MMA

 

Uprawianie sportu wiąże się nieodłącznie z ryzykiem urazu.  Biorąc pod uwagę trening na sali gdzie ćwiczą zawodnicy MMA trudno było by nie znaleźć osoby, która nie doznała kiedyś kontuzji mniej lub bardziej rozległej. Zazwyczaj do powstania urazów dochodzi w najmniej spodziewanym momencie lub prowadzi do niego splot określonych i często przewidywalnych okoliczności. Przykładowo: zawodnik jest spóźniony na treningu i omija go rozgrzewka, więc sam na szybko wykonuje kilka ruchów dla rozgrzania ciała i zaczyna od razu robić techniki przechodząc później do sparingów. Taka sytuacja sprawia, iż zwiększa swoje szanse na powstanie kontuzji. Znane jest to dla większości trenerów oraz zawodników. Jest to oczywiście tylko przykład i nie jest to jedyna przyczyna kontuzji. Pomijając takie nieszczęśliwe wypadki często w sporcie dochodzi również do urazów spowodowanych przeciążeniem układu ruchu albo przemęczeniem organizmu.

Sam sport kojarzy się dość brutalnie gdyż odbywa się w klatce, w której biją się ludzie, często wychodząc z walki z różnymi uszkodzeniami. Biorąc jednak pod uwagę inne sporty walki jak np. boks gdzie uderzenia skupiają się najczęściej tylko na głowie to MMA jest mniej brutalnym sportem. W mieszanych sztukach walki nie chodzi przecież o to, aby uszkodzić swojego przeciwnika albo zrobić mu krzywdę. W tym sporcie nie zadaje się ciosów narzędziami ani nie atakuje się np. oczu czy strefy kroku. Stosuje się profesjonalne metody walki, które wykorzystywane są np. w boksie, kickboksie, jujitsu, czy też judo. Większość walk kończy się poprzez poddanie lub decyzję sędziów a nie przez nokaut. Wszystkie walki zawsze przebiegają według ściśle i precyzyjnie ustalonych zasad. Nad ich przestrzeganiem czuwają sędziowie oraz sztab medyczny [4].

Już w latach 1993-2003 zaczęto obserwować walki, czego wynikiem są badania, które pojawiły się w 2006 i dotyczyły kontuzji w MMA. Zbadanych zostało wtedy 642 walk, z czego:

- 28% przerwanych zostało ze względu na uderzenie w głowę (kolanem, łokciem, cios pięścią, kopnięcie, uderzenie głową o podłogę lub tzw. „head stomp”)

- 34% zakończonych było nokautem

- 65% skończonych nokautem technicznym

- 16% zostało przerwanych w wyniku poddania poprzez założenie dźwigni (przyłożenie siły, rozciągnięcie oraz manipulacja rotacyjna

stawów i szyi)

-14% przerwano ze względu na duszenie

-13% poprzez różne inne urazy

Reszta walk zakończyła się po upłynięciu czasu lub w wyniku dyskwalifikacji jednego z zawodników [6].

Inne z przeprowadzonych w latach 2001-2004 badań obejmują 171 walk i wskazują na częstotliwość urazów. Wynik prezentował się w ten sposób, iż u 78 zawodników wykryto 96 urazów, z czego 40% walk zakończyło się kontuzją jednego z uczestników. Z badań wynikło, iż ogólna częstość urazów wyniosła 28,6% na 100 uczestników. Podział najczęstszych kontuzji to:

- 48% rozcięcia okolicy twarzy,

- 13% urazy dłoni

-10% urazy nosa

- 8%. urazy oczu

-5% urazy obojczyka

-3% kolano

Dodatkowo zauważono podczas badań, że zawodnicy starsi są bardziej podatni na urazy oraz że większa ilość rund niż trzy powodowała wyższe prawdopodobieństwo urazów [3].

Trzecie z wyników, jakie bym chciała przedstawić, w których przebadanych zostało łącznie pięćdziesięciu pięciu pacjentów w wieku od 18 do 39. Uczestnikami byli mężczyźni i kobiety zarówno amatorzy jak i zawodnicy. W badaniu zgłoszonych zostało 207 obrażeń. Najczęstszą okolicą ciała, jaka została poddana urazowi była: głowa / szyja / twarz (38,2%), następnie kończyny dolne (30,4%), kończyny górne (22,7%), tułów(8,2%), pachwiny (0,5%). Najczęstszym rodzajem urazu było kontuzje (29,4%), następnie przez naderwanie (16,2%), zwichnięcie (14,9%) i 10,1% (przetarcia/otarcia skóry) [7].

Częstymi uszkodzeniami jakie pozostają po walkach są np. blizny, zmiana kształtu nosa, kalafiory będące wynikiem uszkodzenia uszu jak również uszkodzenia oraz nadwyrężenia stawów i mięśni. Popularne również jest złamanie nosa, które nieleczone może doprowadzić do poważnych problemów tj. utrudnione oddychanie, chrapanie, bezdech, który uniemożliwia prawidłowy sen i wypoczynek. Problem rozwiązać może zabieg prostowania przegrody i rekonstrukcji. Dość częste u grapplerów są kalafiory, czyli uszkodzenie małżowiny powstałe w wyniku ucisku bądź silnego uderzenia powodując zbieranie się w niej krwi albo innych płynów, które w przypadku braku usunięcia powodują stałą opuchliznę oraz deformację ucha. Nieleczona może powodować znaczną utratę słuchu [35].

Historia zna trzy udokumentowane przypadki śmierci zawodników MMA, która spowodowana była obrażeniami odniesionymi w trakcie walki. Ostatni z nich miał miejsce w listopadzie 2007 roku. Każdy przypadek jest oczywiście tragedią, jaka spotkała zawodników, jednak porównując statystykę do boksu to 3 potwierdzone przypadki w przeciągu 70 lat trwania walk w MMA są małym procentem gdzie podczas ostatnich stu lat boksu liczba przypadków śmierci wynosi 1000 [32].
Najczęściej występującymi urazami doznanymi w trakcie wyczynowego treningu sportów walki oraz zawodowych walk są: uszkodzenia mózgu, zerwanie wiązadeł, kontuzje kręgosłupa, dyslokacja stawów, wielokrotne złamania kończyn z przemieszczeniami, złamania żeber uszkadzające płuca lub serce, złamania obojczyka. Każda z nich wiąże się często z wielomiesięczną przerwą w treningach i równie długą bolesną rehabilitacją. Tego rodzaju kontuzje, nierozerwalnie związane z każdym kontaktowym sportem zdarzają się przynajmniej klika razy w roku [35].

 

    1. Sposoby leczenia kontuzji oraz rehabilitacji sportowej.

Urazy sportowe to duży problem w sporcie wyczynowym. Zazwyczaj urazy sportowe dotyczą narządu ruchu. Ich bezpośrednią przyczyną jest przeciążenie w obrębie struktur stawowo-mięśniowych. Mogą być wynikiem zadziałania jednorazowego czynnika urazogennego albo sumą mniejszych mikrourazów oraz przeciążeń działających na organizm przez dłuższy czas [27].

Zbyt duże obciążenia, które mają miejsce w sporcie mogą doprowadzić do ostrych obrażeń oraz przeciążeń charakterystycznych dla danego sportu. Mniejsze trudności terapeutyczne sprawiają uszkodzenia ostre. Specyfikę uszkodzeń przeciążeniowych potwierdzają takie określenia jak: bark pływaka, łokieć tenisisty lub golfisty, kolano skoczka [9].

W profesjonalnym sporcie coraz częściej sięga się po pomocnicze środków celu profilaktyki powstawania urazów sportowych. Dość nowo rozpowszechnioną ostatnio metodą opracowaną przez Japończyka dr. Kenzo Kase jest kinesiotaping. Bardziej dostępnym środkiem pomocy są wszelakie ortezy, które mają na celu ochronę stawów i mięśni narażonych na uraz. Nie stosuje się ich, na co dzień jednak należy pamiętać, iż w zaawansowanym etapie przygotowań organizm sportowca narażony jest na łatwiejsze powstawanie kontuzji [27].

Pomimo iż profilaktyka eliminuje część kontuzji to nie wszystkim urazom da się zapobiec. W momencie, kiedy jednak dojdzie do kontuzji bardzo ważne jest szybkie wdrożenie odpowiednich metod, które mają na celu zmniejszenie rozległości urazu i ochrona zawodnika przed dodatkowymi komplikacjami. Zdarza się niestety tak, iż w efekcie niewiedzy lub lekceważenia urazu zawodnik próbuje kontynuować wysiłek i „rozbiegać” uraz uważając, że nic się na pewno poważnego nie stało. Przyczyną takiego działania może być również zwiększony poziom adrenaliny i endorfin, który wpływa na podwyższenie progu bólu. W wyniku tego skutki urazu zawodnik odczuwa z opóźnieniem. A więc co zrobić, kiedy już dojdzie do urazu? Odpowiedź jest prosta, należy natychmiast przerwać wysiłek fizyczny. Skuteczna i znaną metodą, aby ograniczyć rozległość oraz skutki urazu jest metoda PRICE MM [27,9]:

  • Protection - Odciążenie

  • Rest - Odpoczynek

  • Ice - Lód

  • Compression - Ucisk

  • Elevation - Elewacja

  • Meticiation - Farmakoterapia

  • Modalities – Fizykoterapia

Część z urazów jest na tyle poważne, że pomimo ograniczenia wysiłku, okładania lodem, elewacji oraz stosowania środków farmakologicznych wymagają konsultacji z lekarzem specjalistą. Wynikiem takiej konsultacji może być decyzja o konieczności leczenia operacyjnego oraz dalszej rehabilitacji sportowej.

Pamętając o stwierdzeniu stwierdzenie profesora Weissa, iż proces rehabilitacji jest nowoczesnym programem leczenia, który umożliwia w jak najkrótszym czasie powrót do czynnego życia społecznego oraz sportu można powiedzieć, iż głównym celem procesu rehabilitacji sportowej jest powrót zawodnika do poziomu sprawności, w którym jego ciało będzie prawidłowo tolerować obciążenia adekwatne do uprawianej dyscypliny w jak najkrótszym czasie [9]. W latach 60-tych wyróżniano trzy etapy rehabilitacji sportowca, zaliczano do nich: rehabilitację medyczną, trening rehabilitacyjny oraz rehabilitację sportową [31]. Jednak w polskim piśmiennictwie zgodnie z przyjętym podziałem postępowania po obrażeniach sportowych wyróżnia się też trzy inne etapy: rehabilitacji wczesnej, późnej oraz rozpoczęcie specjalistycznego treningu. Podstawowymi celami rehabilitacji sportowej jest m.in. opanowanie stanu zapalnego, uśmierzenie bólu, przywrócenie siły mięśniowej, utrzymanie cech motorycznych t.j. siła, gibkość, wydolność i sprawność, przywrócenie pełnego zakresu ruchomości stawów oraz rozciągliwości tkanek miękkich [9].

W rehabilitacji sportowej należy kierować się podstawowym zjawiskiem, jakim jest swoista adaptacja tkanek do nakładanych na nie obciążeń. Rehabilitując zawodników trzeba uświadomić sobie, że występują różnice w postępowaniu ze sportowcem i osobą nieuprawiającą sportu. Poziom sprawności, do jakiego musi dojść sportowiec jest dużo wyższy [9].

Specjaliści w literaturze anglojęzycznej proces sportowej rehabilitacji dzielą na trzy fazy [9]:

  1. Początkowa ocena pacjenta

  2. Leczenie pierwotnych i wtórnych skutków obrażeń

  3. Testy funkcjonalne i powrót do normalnej aktywności

Faza pierwsza musi mieć miejsce jeszcze przed rozpoczęciem leczenia właściwego. Celem jest określenie sposobu postępowania – zachowawcze lub operacyjne, rokowania oraz wykonania subiektywnych i obiektywnych pomiarów, które będą potrzebne do dalszej oceny postępu rehabilitacji. Analizie poddany musi być również mechanizm urazu, podczas którego doszło do uszkodzenia [9].

Pierwotne skutki w fazie drugiej są związane z patologią, która wynika z uszkodzenia tkanek, natomiast wtórne obejmują upośledzony zakres ruchów, spadek mocy, siły, wytrzymałości i kontroli mięśniowej, zaburzoną propriocepcje oraz koordynację ruchów, spadek wydolności jak również zmiany w psychice. Aby odbudować te skutki uszkodzeń proces rehabilitacji powinien przechodzić kolejno przez cztery etapy [31]:

  1. Wczesny – minimalna aktywność (zazwyczaj zakaz obciążania)

  2. Pośredni – wzrastająca aktywność (częściowe lub pełne obciążenie)

  3. Późny – pełna aktywność

  4. Sportowy – całkowite obciążenie, ćwiczenia dostosowane dla specyficznej aktywności sportowej

Końcowym etapem rehabilitacji sportowej jest faza trzecia. Polega ona na wykonaniu testów czynnościowych oraz na podjęciu normalnej aktywności. W tej fazie podejmowana jest decyzja czy zawodnik jest zdolny do powrotu do treningu sportowego oraz zawodów [9].

Występuje jeszcze jeden czteroetapowy podział spotykany w literaturze na [9]:

  1. Wstępny

  2. Średniozaawansowany

  3. Zaawansowany

  4. Powrotu do sportu

Z całościową rehabilitacją sportową związana jest też fizjoterapia, którą można podzielić na kinezyterapię, czyli leczenie ruchem, fizykoterapię, czyli terapia wykorzystująca różne bodźce fizykalne oraz masaż, który powoduje przekrwienie tkanek, zmniejszenie napięcia mięśni oraz sprzyja uelastycznieniu zrostów oraz blizn [9,5,8].

3. CEL PRACY

 

Celem pracy jest wykazanie, jakie są najczęstsze urazy kończyny dolnej u osób trenujących, MMA. Kolejnym celem pracy jest sprawdzenie, w jakim okresie kontuzjowane osoby powróciły do sprawności ruchowej oraz uprawiania omawianej dyscypliny.

Dodatkowo ukazane zostało, jaki był sposób leczenia nabytej kontuzji. Ponadto celem pracy jest również wykazanie czy osoby trenujące wiedzą jak zapobiegać nabytym kontuzjom oraz jaka jest ich świadomość na temat doznanego urazu i przebytej rehabilitacji.

W przeprowadzonym badaniu ankietowym udział wzięły osoby trenujące Mieszane Sztuki Walki w czołowych polskich klubach.

W celu zbadania problemu przedstawiono niżej wymienione pytania badawcze:

  1. Jakie były urazy kończyny dolnej u zawodników MMA?

  2. Jaka jest świadomość pacjentów o możliwym leczeniu i rehabilitacji?

4. MATERIAŁY I METODY BADAWCZE


4.1. Charakterystyka badanych

 

Materiał badawczy stanowiła grupa 100 osób w wieku od 17 do 40 lat trenujących mieszane sporty walki. Badania były przeprowadzone w terminie od II.2015 r. do IV.2015 r. za pośrednictwem ankiety internetowej. W ankiecie udział brały osoby, które przeszły uraz kończyny dolnej.

Ankietowani zawodnicy należą do klubów sportowych w Stargardzie Szczecińskim (Berserkers Stargard Szczeciński), Łodzi (Gracie Barra Łódź), Warszawie (Hunter MMA). Badana grupa osób reprezentowała wysoki poziom sportowy.

W badanej grupie było 11 kobiet o średniej wieku 23,3 lat (od 17 do 34 lat) które trenowały od średnio 2,8 lat oraz 89 mężczyzn o średniej wieku 24,1 lat którzy trenowali od średnio 4,8 lat.


 

 

Ryc. 1. Charakterystyka badanych ze względu na płeć


 

Ryc. 2. Charakterystyka badanych za względu na wiek

 

 

Ryc. 3. Charakterystyka badanych za względu na staż treningowy

4.2. Metoda badań

Narzędziem wykorzystanym w badaniu była ankieta opracowana przez autorkę

pracy. Zawarto w niej 18 pytań, z czego 5 to były pytania otwarte a 13 zamknięte. W 2 pytaniach badani mogli udzielić więcej niż

jednej odpowiedzi.

Wzór ankiety wykorzystanej do badan został umieszczony w pracy, jako Załącznik nr 1. Odpowiedzi badanych zostały podzielone na kategorie, a dane procentowe oraz liczbowe ukazane w tabelach.

 

5. WYNIKI I ANALIZA

Wyniki badań pokazują, iż większą grupą z trenujących osób byli mężczyźni 89% . Kobiety stanowiły tylko 11% ankietowanych, co prezentuje poniższa rycina (Ryc.4.).

 

Ryc. 4. Procentowy podział badanych za względu na płeć

 

Średni wiek wszystkich badanych to 24 lata. Na potrzeby analizy wiek został sklasyfikowany w przedziałach : 15-20 lat, 21-25 lat, 26-30 lat, 31-35 lat, 36-40 lat oraz ukazany na poniższym wykresie (Ryc. 5.).

 

 

Ryc. 5. Procentowy podział badanych za względu na wiek badanych
 

 

Osoby biorące udział w badaniu trenują średnio od 4,6 lat, 34% to osoby trenujące 1-2 lata, 25% 3-4 lata, 15% 9-10 lat i po 13 % grupy w przedziale 5-6 lat oraz 7-8 lat. Szczegółowe wyniki przedstawione zostały na poniższym wykresie (Ryc. 6.).

 

 

Ryc. 6. Procentowy podział badanych za względu na staż treningowy
 

Z przeprowadzonych badan wynika, iż większością wśród trenujących są osoby, które biorą udział w zawodach, czyli np. sparingach, walkach amatorskich czy walkach zawodowych. Stanowią oni 71% ankietowanych. Osoby niebiorące udziału w zawodach to 29% wszystkich badanych co obrazuje poniższy wykres (Ryc. 7.).

 

Ryc. 7. Procentowy podział badanych za względu na udział w zawodach.

Najczęstszą okolicą, jaka była narażona na uraz był staw kolanowy (45%) kolejnymi staw skokowy (24%), stopa (16%), udo (9%), staw biodrowy (4%) i uraz podudzia, którego doznało tylko 2% ankietowanych. Wśród kobiet jak i mężczyzn najczęstszym uszkodzeniom ulegał staw kolanowy. Na drugim miejscu u kobiet znalazły się urazy stopy u mężczyzn zaś urazy stawu skokowego. Wyniki te prezentują poniższe tabele (Ryc. 8. i Ryc.9.).

 

 

Ryc. 8. Procentowy podział badanych za względu na okolice, jaka uległa urazowi.
 

Ryc. 9. Liczbowy podział badanych za względu na płeć i okolice, jaka uległa urazowi.
 

Badanie wykazało, że najczęściej uszkadzaną strukturą było więzadło – 47 ankietowanych, 72% z tych osób doznało urazu w stawie kolanowym. Druga w kolejności uszkadzana struktura to kość – 31 ankietowanych , 39 % z tych osób zaznaczyło odpowiedź stopa a 35% staw skokowy. Analizując kolejne wyniki u 21 ankietowanych była to łąkotka, przy czym aż 86% z tych osób doznało tego urazu w stawie kolanowym i w dalszej kolejności 18 i 14 ankietowanych to odpowiednio mięsień oraz ścięgno. Mięsień to struktura najczęściej uszkadzana w udzie 50% zaś ścięgno w stawie skokowym 57%. Respondenci mogli udzielić więcej niż jednej odpowiedzi z uwagi na to, iż uszkodzeniu często dochodzi do więcej niż jednej struktury. Szczegółowe wyniki ukazuje poniższa tabela (Tab. 1.).

 

 

 

 

Tab. 1. Liczbowy podział badanych za względu na strukturę, jaka uległa urazowi oraz zależność struktury do okolicy urazu.

* Suma nie równa sie 100%, ponieważ respondenci mogli podawać więcej niż jedną odpowiedź.

 

 

 

UDO

%

PODUDZIE

%

STOPA

%

STAW SKOKOWY

%

STAW KOLANOWY

%

STAW BIODROWY

%

SUMA

% wszystkich badanych

KOŚĆ

1

3%

2

6%

12

39%

11

35%

4

13%

1

3%

31

31%

MIĘSIEŃ

9

50%

0

0%

2

11%

2

11%

3

17%

2

11%

18

18%

WIĘZADŁO

0

0%

0

0%

3

6%

9

19%

34

72%

1

2%

47

47%

ŁĄKOTKA

0

0%

0

0%

0

0%

1

5%

18

86%

2

10%

21

21%

ŚCIĘGNO

1

7%

0

0%

2

14%

8

57%

1

7%

2

14%

14

14%

 

 

Na pytanie: ”czy uraz wymagał pójścia do lekarza” 71 % osób odpowiedziało, że była taka konieczność a 29% że nie co zaprezentowane zostało na poniższej rycinie (Ryc. 10.).

 

 

Ryc. 10. Procentowy podział badanych za względu na fakt czy uraz wymagał wizyty u lekarza.

 

 

Wszystkie osoby, które nie wybrały się do lekarza specjalisty na pytanie „co zastosowały, aby uporać się z urazem?” odpowiedziały że:

- odpoczynek od treningów

-stosowanie maści przeciwbólowych / przeciwzapalnych

-tabletki z grupy NLPZ

-okłady zimnem

-elewacja kończyny

-opaski uciskowe

Respondenci, którzy korzystali z usług lekarza specjalisty mieli zadane dodatkowe pytanie otwarte: Jaką diagnozę postawił lekarz?

Osoby z uszkodzeniem w obrębie stawu kolanowego, którzy stanowili 48% osób które wybrały się do lekarza byli najliczniejszą grupą. Najczęstszym uszkodzeniem w obrębie tego stawu było zerwanie lub naderwane więzadła krzyżowego przedniego. Często temu urazowi towarzyszyło uszkodzenie łąkotki oraz więzadeł pobocznych. Pojedyncze przypadki dotyczyły naderwania troczków rzepki oraz część z diagnoz nie wykazywała uszkodzenia i zostało zalecone zmniejszenie intensywności treningów oraz stosowanie środków przeciwbólowych oraz przeciwzapalnych.
Respondenci z uszkodzeniami stawu skokowego stanowili grupę 25%, najczęstsze z nich to skręcenie stawu I-IV stopnia oraz zwichnięcie.
Kolejna grupa 14% dotyczy urazów stopy i w tym obszarze najczęściej dochodziło do złamań kości śródstopia oraz palców stopy.

Urazy uda 7% dotyczyły przede wszystkim mięśni, ale nie były to poważne uszkodzenia wymagające leczenia, zalecany był w tym przypadku odpoczynek oraz unikanie przeciążania. Procentowy podział przedstawiony został na poniższym wykresie (Ryc. 11.).

 

 

 

Ryc. 11. Procentowy podział badanych, którzy wymagali wizyty u lekarza ze względu na okolicę urazu.

 

 

 

 

 

Na pytanie „Czy uraz wymagał leczenia operacyjnego” badani w 78% odpowiedzieli iż nie było takiej konieczności. Jedynie 22% przypadków wymagało ingerencji lekarza ortopedy. Wyniki zaprezentowane zostały na rycinie nr 12.

Większość osób, które wymagały operacji przeszły uszkodzenie stawu kolanowego – 16 osób, 73% ankietowanych. Wszystkie zabiegi były wykonywane metodą artroskopową i w przypadku 14 osób była to rekonstrukcja więzadła krzyżowego przedniego z ewentualnym szyciem lub usunięciem części łąkotki. Dwa pozostałe przypadki wiązały się z samym usunięciem fragmentu łąkotki oraz z szyciem więzadła.

 

 

Ryc. 12. Procentowy podział badanych ze względu na konieczność leczenia operacyjnego.

 

Rehabilitacji wymagało 57% ankietowanych, reszta poradziła sobie z urazem stosując podstawowe postępowanie po urazie, o którym wspominałam wyżej.

 

Ryc. 13. Procentowy podział badanych ze względu na konieczność przebycia rehabilitacji.

 

Ankietowani zostali zapytani czy wiedzą, jakie zabiegi mieli wykonywane oraz jakie ćwiczenia wykonywali. Wszystkie osoby były świadome, które z zabiegów mieli przeprowadzone. Nie było osoby, która nie udzieliła żadnej odpowiedzi. Respondenci mogli zaznaczyć więcej niż jedną odpowiedź. Najczęstszymi odpowiedziami było połączenie zabiegów fizykalnych z kinezyterapią.

Z samych zabiegów fizykalnych najczęściej stosowanym była krioterapia ciekłym azotem 17 wystąpień, popularna była również magnetoterapia 16 wystąpień, laseroterapia 11 wystąpień oraz ultradźwięki z lekiem lub bez – razem 8 wystąpień. Reszta zabiegów to poniżej 10% wszystkich zabiegów fizykalnych. Szczegóły tych wyników przedstawione zostały w tabeli (Ryc. 14.).

 

 

 

Ryc. 14. Liczbowy podział badanych, którzy wymagali rehabilitacji ze względu na rodzaj zabiegu fizykalnego, jaki miał zastosowany.

Wśród badanych większa grupa osób przeszła rehabilitację w postaci kinezyterapii. Najczęściej wybieraną odpowiedzią były ćwiczenia prowadzone przez terapeutę 52 wystąpienia na kolejnym miejscu znalazł się masaż 26 wystąpień , terapia manualna 16 oraz kinesiotaping jako metoda wspomagająca rehabilitację 9 wystąpień co prezentuje poniższy wykres (Ryc. 15.).

 

 

Ryc. 15. Liczbowy podział badanych, którzy wymagali rehabilitacji ze względu na rodzaj zabiegu kinezyterapeutycznego, jaki miał zastosowany.

 

 

Kolejne pytanie miało na celu sprawdzić świadomość pacjentów o rehabilitacji jaką mieli przeprowadzoną oraz czy terapeuta informował ich o jej przebiegu. Większość z respondentów 44 osoby odpowiedziało że „terapeuta informował mnie co wykonuje, co ma na celu uzyskać, odpowiadał na moje pytania, znałem przebieg rehabilitacji i byłem świadomy kiedy będę mógł wrócić do treningów”. 11 osób zaznaczyło odpowiedź „Nie za bardzo wiem co miałem wykonywane podczas rehabilitacji, ważne że mogę już trenować” a pozostałe 2 osoby uważają że „Terapeuta odpowiadał na moje pytania ale nie informował mnie o celu rehabilitacji oraz planowanej terapii”.
 

Z ankiety wynika iż 55% badanych doszło do pełnej sprawności i wróciło do treningów, 44% ankietowanych nie doszło do pełnej sprawności gdyż jeszcze czasami odczuwają skutki urazu. Tylko 1% trenujących nie odzyskał pełnej sprawności. Procentowe wyniki zostały zaprezentowane na poniższym wykresie (Ryc. 16.).

 

 

Ryc. 16. Procentowy podział badanych ze względu na to czy wrócili do pełnej sprawności.

 

Badanie wykazało że 32 % ankietowanych wróciło do treningu po miesiącu przerwy, 20 % już po tygodniu odpoczynku, 17% w przeciągu 3-6 miesięcy, 16% w okresie 1-3 miesięcy, 6% to okres 9 miesięcy do roku, 4% badanych odpowiedziało że 6-9 miesięcy, tylko 3% nie trenowało ponad rok a 2% badanych w ogóle nie wróciło do trenowania co można obejrzeć na rycinie nr 17.

 

Ryc. 17. Procentowy podział badanych ze względu na czas powrotu do treningów.

Dwa ostatnie pytania w ankiecie miały na celu sprawdzić świadomość i wiedzę na temat postępowania po urazie.

Badanie wykazało iż większość ankietowanych – 90% nie wie co to jest metoda PRICE. Z poprzednich analiz wynika jednak iż wiedzą jak postępować po urazie gdyż osoby które nie udały się do lekarza zastosowały właśnie tę metodę. Respondenci nie byli świadomi iż to postępowanie jest ujęte w protokole PRICE.

Z ankiety wynika również że duża liczba badanych 71% wie jak się zachować w sytuacji gdy nagle na treningu ktoś dozna kontuzji gdyż zaznaczyli odpowiedź zawierającą elewację kończyny oraz aplikację zimnego okładu. 20 % ankietowanych zadzwoniło by po karetkę, 8% próbowało by rozruszać nogę aby sprawdzić czy sprawia to ból a tylko 1% stopę ułożył by nisko i zaapliował ciepły okład.

 

 

Ryc. 18. Procentowy podział badanych ze względu na świadomość, co to jest metoda PRICE.

 

 

 

Ryc. 19. Procentowy podział badanych ze względu na świadomość o postępowaniu po urazie w nagłym przypadku.

6. DYSKUSJA

 

Popularność sportu generuje dużo zjawisk społecznych również powstawanie nowych dyscyplin sportowych. Coraz to nowsze technologie oraz pomysłowość ludzka nadają nowy wymiar możliwościom psychicznym oraz fizycznym organizmu. Niestety, dość wysoki poziom tradycyjnych dyscyplin sportu i ryzyko związane z trenowaniem nowych jest związane z zagrożeniami dla zdrowia, a nawet życia ludzkiego. Osiągnięcie znaczących wyników sportowych musi być poprzedzone wieloletnią pracą treningową. Poziom prezentowany przez zawodników w większości dyscyplin jest zbliżony do maksymalnych możliwości człowieka

W podziale dyscyplin sportowych funkcjonują również tako o tzw. wysokim stopniu ryzyka związanego z ich uprawianiem. Do tej grupy zaliczone zostały m.in. sporty walki. Można podejrzewać, iż głównym argumentem do takiej klasyfikacji była istota rywalizacji a mianowicie bezpośrednie starcie dwóch konkurujących ze sobą sportowców [21]. Jednakże wyniki badań [10,13] wskazują przede wszystkim na wysoką urazowość gier zespołowych, kolarstwa oraz narciarstwa alpejskiego.

Porównanie urazowości kończyny dolnej chciałabym przedstawić na podstawie najpopularniejszego sportu drużynowego jakim jest piłka nożna. Uszkodzenia, do których dochodzi podczas gry w ten sport stanowią 50–60% wszystkich urazów sportowych. Badania które zostały przeprowadzone w 2012 roku wykazały iż 95,7% spośród 102 ankietowanych zawodników doznało urazu sportowego a 97% z tych urazów dotyczyło kończyny dolnej. Najczęstsze urazy wśród ankietowanych piłkarzy to: stłuczenia (56,7%), naderwanie mięśni i więzadeł (17,52%), złamania kości oraz zerwania mięśni i więzadeł (13%). [41]

Biorąc pod uwagę urazy sportowe, należy rozróżnić dwa ich typy: urazy w sporcie wyczynowym oraz urazy w sporcie uprawianym rekreacyjnie. Mają one różniącą się specyfikę. Rozpatrując urazy zawodników sportów walki takich jak MMA będziemy mieli do czynienia w większości przypadków z urazami w sporcie wyczynowym. Specyfika tej dyscypliny nie przyciąga raczej osób, które chcą ćwiczyć rekreacyjnie co potwierdziły wyniki badania ponieważ 71% ankietowanych bierze udział w zawodach lub sparingach [11,25].

Sportowiec wyczynowy biorący udział w walkach zawodowych ma na celu uzyskiwanie jak najlepszych wyników, które wiążą się również z korzyściami finansowymi. Zawodnik taki często poddawany jest presji otoczenia, przez co drobne kontuzje nie są powodem, aby przerwać przygotowania do kolejnych walk. Zaleczany jest objawowo, aby mógł kontynuować przygotowania a w konsekwencji często dochodzi do gorszych uszkodzeń jak np. zerwania więzadeł, złamania, uszkodzenia głowy [13].

Kontuzje są zazwyczaj związane z rywalizującymi ze sobą zawodnikami w trakcie walki czy też podczas treningu. Wyniki, które osiąga się w sporcie zawodowym, zbliżają się do granic możliwości zawodnika. Organizm sportowca wyczynowego poddawany jest coraz większym wymaganiom, co doprowadza do coraz szybszego rozwoju medycyny sportowej. Osiągnięcia zawodowców są wynikiem długotrwałych i ciężkich treningów, które często są powodem utraty zdrowia. Ciało ludzkie podczas przygotowań do walk poddawane jest wyczerpującej i żmudnej pracy a organizm eksploatowany na granicy wytrzymałości.

Można wyróżnić dwa rodzaje urazów: kontaktowe (mechaniczne) typu złamanie kości lub zerwanie więzadła na skutek przeciągnięcia dźwigni. Drugi z rodzajów to urazy nie kontaktowe, wynikające z przeciążeń lub np. asymetrii funkcjonalnych, mają one zazwyczaj podłoże złożone. Mogą wynikać między innymi ze złej metodyki, która zawiera zbyt trudne i skomplikowane ćwiczenia lub są generowane poprzez permanentne zmęczenie organizmu, czego wynikiem jest osłabienie aparatu więzadłowego, kostno-szkieletowego, a nawet wyeksploatowanie na poziomie związków energetycznych i budulcowych. Wpływ na taka sytuacje maja również takie czynniki jak: brak lub źle przeprowadzona rozgrzewka, nie uwzględnienie rozgrzewki specjalistycznej dla danej dyscypliny, zbyt wczesny powrót do gry po wcześniej przebytym urazie, kontynuowanie walki pomimo pojawienia sie bólu, który jest sygnałem do natychmiastowego przerwania wysiłku.

Istotnym problemem w dzisiejszym sporcie jest niewystarczająca ilość czasu na leczenie. Zawodnicy, którzy ulegli urazowi starają się sie jak najszybciej powrócić do treningów, pomijając czas, jaki jest przewidziany do pełnej regeneracji, wyleczenia w danym urazie. Na szczęście pojawiają się nowe metody diagnostyczne pozwalające dobrać odpowiednie środki terapii. Techniki operacyjne udoskonalane są z roku na rok, sposoby rehabilitacji ruchowej i oparte na osiągnięciach nauk podstawowych zasady treningu fizycznego dają nadzieje na poprawę ochrony zdrowia sportowców i zmniejszenie urazów w sporcie [13].

Drugim aspektem poruszanym w mojej pracy jest świadomość i wiedza sportowców o przebytej rehabilitacji i leczeniu. Biorąc pod uwagę, iż każdy zawodowy sportowiec, chociaż raz doznał kontuzji a często zdarza się to u jednej osoby wiele razy w trakcie kariery zawodowej świadomość ciała, znajomość podstawowych zasad postępowania po urazie powinna być na dużo wyższym poziomie niż u osób trenujących rekreacyjnie. Wyniki badanej przeze mnie grupy potwierdzają tą teorię. Nie byli jednak świadomi czym jest protokół PRICE MM gdyż większość osób zaznaczyła błędną odpowiedź jednak wszystkie osoby które nie wybrały się do lekarza zastosowały postępowanie wpisane w ten protokół. Dużą rolę w kwestii świadomości odgrywają również sami fizjoterapeuci oraz lekarze, którzy powinni edukować sportowca poprzez dokładne informuje o samym urazie, możliwych opcjach leczenia oraz rehabilitacji. Cały ten proces edukacyjny powinien kończyć się na trenerach, którzy powinni mieć dobre zaplecze wiedzy na temat przygotowania motorycznego oraz fizjologii wysiłku.

7. WNIOSKI

 

  1. Najczęstsze uszkodzenia kończyny dolnej u osób trenujących MMA dotyczą więzadeł stawu kolanowego.

  2. Najczęstszym urazem u osób trenujących MMA jest zerwanie więzadeł.

  3. Większość osób uprawiających MMA po urazie powraca do pełnej sprawności lub odczuwa jeszcze skutki urazu ale wznawia trening.

  4. Najczęstszym zabiegiem operacyjnym wykonywanym u zawodników MMA jest artroskopowa rekonstrukcja więzadła krzyżowego z ewentualnym szyciem lub usunięciem części łąkotki.

  5. Większość osób trenujących MMA zna zasady postępowania po doznaniu urazu.

8. PIŚMIENNICTWO

 

  1. Adamczyk G., Urazy w piłce nożnej, „ Forum trenera” 2005, Nr 1, s. 171-175.

  2. Baszkirow W.F., Przyczyny powstawania urazów – ich profilaktyka, „Trening” 1990, nr 1, s. 88–93.

  3. Bledsoe G., Hsu E., Grabowski J., Brill J., Li G. , Incidence of injury in professional mixed martial arts competitions, „Journal of Sports Science and Medicine” 2006, Nr 5 s. 136–142.

  4. Bledsoe GH, Mixed martial arts not all Bad, „Br J Sports Med.” 2006.

  5. Brandon L., Anatomia w urazach sportowych. Ćwiczenia i rehabilitacja, MUZA SA, Warszawa 2012.

  6. Buse G., No holds barred sport fighting a 10-year review of mixed martial arts competition , „British Journal of Sports Medicine” 2006, Nr 40(2), s. 169–172.

  7. Charles Lt. , Rainey E., Determining the Prevalence and Assessing the Severity of Injuries in Mixed Martial Arts Athletes, „N Am J Sports Phys Ther.” 2009, Nr Nov 4(4), s. 190–199.

  8. Donatelli R.A., Gnat R., Rehabilitacja w sporcie, Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2011.

  9. Dziak A., Jegier A., Nazar K. , Medycyna Sportowa, PZWL, Warszawa 2013, str. 748.

  10. Dziak A., Rusin Z., Traumatologia sportowa. Poradnik dla trenera, COS, Warszawa 2000.

  11. Dziak A., Tayara S., Urazy i uszkodzenia w sporcie, Kasper, Kraków 2000.

  12. Fibak J., Traumatologia sportu, AWF, Poznań 1974.

  13. Garlicki J., Urazy sportowe u progu trzeciego tysiąclecia, „ Medycyna Sportowa” 2006, nr 165, 6/2006.

  14. Gawroński W., Uraz, obrażenie a kontuzja, „ Medicina Sportiva” 2008, Suplement 1, S. 17-18.

  15. Gawroński W., Wprowadzenie do rehabilitacji sportowej, „ Medycyna sportowa”, Red. Jegier A., Nazar K., Dziak A., PTMS, Warszawa 2005, S. 663-678.

  16. Gaździk S. T., Ortopedia i Traumatologia, PZWL, Warszawa 2002 .

  17. Górecki A., Uszkodzenia stawu kolanowego, PZWL, Warszawa 2002, s. 250.

  18. Hagen T.J., Medyczne aspekty medycyny sportowej, „Medycyna sportowa. Współczesne metody diagnostyki i leczenia” , Red. McMahon P.J., Red. pol. wyd. Klukowski K., PZWL, Warszawa 2009.

  19. Harrast M.A, Storm S.A., Finnof f J.T., Willick A., Akau C.K., – Sports and Performing Arts Medicine: 2. Lower Extr emity Injuries , „PM&R, Suppl. 1” 2009.

  20. Jegier A., Nazar K., Dziak A. [red.] , Medycyna sportowa, PTMS, Warszawa 2005.

  21. Kalina R.M., Teoria sportów walki, COS, Warszawa 2000.

  22. Kibier W. B., Chandeleir T. J., Stracenew E. S., Musculoskeletal adaptations and injuries due to overtraining, „Exerc. Sport. Sci. Rev.” 1992, 20, 99.

  23. Kita S.B., Typowe obrażenia ciała u sportowców, „ Medicina Sportiva” 2007, Nr 11, s.23-27.

  24. Lewandowski Z., Świerczyński Z., Zapobieganie urazom w sporcie, SiT, Warszawa 1970.

  25. Muckle D. S., Sport injuries, Oriel Press, Newcastle 1971.

  26. Ngai KM, Levy F, Hsu EB, Injury trends in sanctioned mixed martial arts competition: a 5-year review from 2002 to 2007, „Br. J. Sports Med.” 2008, nr. 42, s. 686–689.

  27. Nowicki J. , Urazy sportowe, „Rehabilitacja w praktyce” 2010, Nr 3 , s.40-41.

  28. Pieter W., Martial arts injuries, „Med. Sport Sei" 2005, nr. 48, s. 59- 73.

  29. Raczkowski K. , Sztuka walki i samoobrony w aspekcie historycznym, prawnym, psychologicznym , Difin, Warszawa 2008 s.14-22, 92-98.

  30. Scroggin III J, Brusovanik G, Assessment of injuries sustained in mixed martial arts competition, „Am J Orthop” 2010, nr. 39(5) , s. 247-251.

  31. Spodaryk K., Zdaniem specjalisty, „Rehabilitacja Medyczna” 1998, Nr 2(1), str 9-14.

  32. Svinth J. R., Death under the Spotlight: Analyzing the Data, „Journal of Combative Sport” 2007, Nr Nov 2007. 

  33. Widuchowski J., Kolano urazy i obrażenia sportowe, G-Kwadrat, Katowice 1997, s. 18-23, 47.

  34. Widuchowski J., Widuchowski W., Urazy i obrażenia narządu ruchu w sporcie, „Medicina Sportiva” 2008, Suplement nr. 13, s. 5-15.

  35. Wiśniewski M., Krwawy sport – kontuzje w MMA, „Magazyn Ring” 2010, nr 4 , s.21-24.

  36. Woodward TW., A review of the effects of martial arts practice on health, “Wisconsin Medical Journal” 2009, nr. 108(1), s.40–3.

  37. Zajączkowski Z. [red.], Medycyna sportowa w praktyce, PZWL, Warszawa 1984.

  38. Zazryn TR, Finch CF, McCrory P. A, 16 year study of injuries to Professional kickboxers in the state of Victoria, „Br, J. Sports Med.” Australia 2003, nr. 37, s.448.

  39. Zetaruk MN, Violan MA, Zurakowski D, Micheli LJ., Injuries in Martian arts: a comparison of five styles, „Br J. Sports Med.” 2005, nr. 39, s. 29-33.

  40. Zimmer K. , Najczęstsze urazy sportowe [w:] Medycyna sportowa, pod red. M. Mędraś , Medspor Press, Warszawa 2004, s. 455–480.

  41. Żołnowski B.,Wrona-Żołnowska L., Gębska M., Wojciechowska A., Żyżniewska-Banaszak A., Urazowość młodzieży uprawiającej piłkę nożną w wieku 15–19 lat, „Annales Academiae Medicae Stetinensis Roczniki Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie” 2013, 59, 1, 120–122.

 

 

 

9. SPIS RYCIN

 

Ryc. 1. Charakterystyka badanych ze względu na płeć………………………………..20

Ryc. 2. Charakterystyka badanych za względu na wiek……………………………….21

Ryc. 3. Charakterystyka badanych za względu na staż treningowy…………………...21

Ryc. 4. Procentowy podział badanych za względu na płeć……………….……...……23
Ryc. 5. Procentowy podział badanych za względu na wiek badanych……………......23
Ryc. 6. Procentowy podział badanych za względu na staż treningowy……………….24

Ryc. 7. Procentowy podział badanych za względu na udział w zawodach……………24

Ryc. 8. Procentowy podział badanych za względu na okolice, jaka uległa urazowi….25
Ryc. 9. Liczbowy podział badanych za względu na płeć i okolice, jaka uległa urazowi…………………………………………………………………………………25

Ryc. 10. Procentowy podział badanych za względu na fakt czy uraz wymagał wizyty u lekarza………………………………………………………………………………….27

Ryc. 11. Procentowy podział badanych, którzy wymagali wizyty u lekarza ze względu na okolicę urazu………………………………………………………………………..28
Ryc. 12. Procentowy podział badanych ze względu na konieczność leczenia operacyjnego…………………………………………………………………………...29

Ryc. 13. Procentowy podział badanych ze względu na konieczność przebycia rehabilitacji……………………………………………………………………………..29

Ryc. 14. Liczbowy podział badanych, którzy wymagali rehabilitacji ze względu na rodzaj zabiegu fizykalnego, jaki miał zastosowany……………………………………30

Ryc. 15. Liczbowy podział badanych, którzy wymagali rehabilitacji ze względu na rodzaj zabiegu kinezyterapeutycznego, jaki miał zastosowany…………..…………....31

Ryc. 16. Procentowy podział badanych ze względu na to czy wrócili do pełnej sprawności……………………………………………………………………….……..32

Ryc. 17. Procentowy podział badanych ze względu na czas powrotu do treningów….32

Ryc. 18. Procentowy podział badanych ze względu na świadomość, co to jest metoda PRICE…………………………………………………………………………..……...33

Ryc. 19. Procentowy podział badanych ze względu na świadomość o postępowaniu po urazie w nagłym przypadku……………………………………………………………34


 

10. SPIS TABEL

 

Tab. 1. Liczbowy podział badanych za względu na strukturę, jaka uległa urazowi oraz zależność struktury do okolicy urazu……………………………………………..……26

  1. ANEKS (ANKIETA)

ZAŁĄCZNIK NR 1
Ankieta skierowana do zawodników, MMA którzy przeszli uraz kończyny dolnej.

 

  1. Płeć:

Kobieta

Mężczyzna

 

2. Wiek (podaj liczbę w latach)

…………….

 

3. Staż treningowy: (podaj liczbę zaokrąglając do pełnych lat)

…………....

 

4.Czy bierzesz udział w zawodach?

tak

nie

 

5.Urazu, jakiej okolicy doznałeś:

      • Udo

      • Podudzie

      • Stopa

      • Staw skokowy

      • Staw kolanowy

      • Staw biodrowy

 

6.Jakiej struktury dotyczył uraz:

  • kość

  • mięsień

  • więzadło

  • łąkotka

  • ścięgno

 

 

7. Czy uraz wymagał pójścia do lekarza ortopedy?

  • tak

  • nie

 

Jeśli TAK to jaką diagnozę postawił lekarz: (otwarte pytanie)

 

Jeśli NIE co zastosowałeś aby uporać się z urazem: (otwarte pytanie)

 

 

8. Czy uraz wymagał leczenia operacyjnego:

  • Tak

  • Nie

 

Jeśli TAK: Jaką operację miałeś wykonaną? (otwarte pytanie)

 

 

9. Czy uraz wymagał rehabilitacji?

  • Tak

  • Nie

 

Jeśli TAK: Czy wiesz jakie zabiegi lub ćwiczenia miałeś wykonywane? (możesz zaznaczyć kilka odpowiedzi)

 

Fizykoterapię:

  • Galwanizacja

  • Jonoforeza

  • Prądy diadynamiczne (DD)

  • Prądy interferencyjne (Interdynamik)

  • Prądy TENS

  • Prądy Traberta

  • Elektrostymulacja

  • Pole magnetyczne (Magnetoterapia)

  • Laseroterapia

  • Ultradźwięki (UD)

  • Fonoforeza (UD z lekiem)

  • Terapuls

  • Krioterapia ciekłym azotem

  • Lampa Sollux

  • Masaż wirowy

 

Kinezyterapię:

  • Ćwiczenia

  • Masaż

  • Kinesiotaping

  • Terapia manualna

 

 

10. Zaznacz prawidłową odpowiedź:

  • Terapeuta informował mnie co wykonuje, co ma na celu uzyskać, odpowiadał na moje pytania, znałem przebieg rehabilitacji i byłem świadomy kiedy będę mógł wrócić do treningów

  • Terapeuta odpowiadał na moje pytania ale nie informował mnie o celu rehabilitacji oraz planowanej terapii

  • Nie za bardzo wiem co miałem wykonywane podczas rehabilitacji, ważne że mogę już trenować

 

11. Czy wróciłeś do pełnej sprawności:

  • Tak

  • Nie do końca, czasem jeszcze odczuwam skutki urazu

  • Nie

 

 

 

 

 

 

12. Po jakim czasie wróciłeś do treningów?

  • Tydzień

  • Miesiąc

  • Do 3 miesięcy

  • 6 miesięcy

  • 9 miesięcy

  • rok

  • więcej

  • Nie wróciłem do trenowania

 

13.Czy wiesz co to jest metoda PRICE?

  • Metoda terapii manualnej

  • Metoda postępowania po urazie

  • Metoda pierwszej pomocy przedmedycznej

  • Metoda elektrostymulacji

  • Nie wiem

 

14.Co byś jako pierwsze zrobił, gdybyś ty lub kolega na treningu skręcił staw skokowy i pojawiła by się duża opuchlizna?

  • Stopa ułożona nisko, ciepły okład

  • Stopa ułożona wysoko, zimny okład

  • Zadzwonił po karetkę pogotowia

  • Próbował bym rozruszać nogę i sprawdzić czy sprawia to ból

 

 


 

Powiązane artykuły