Wydolność beztlenowa-anaerobowa w treningu sportowym

Wydolność beztlenowa-anaerobowa w treningu sportowym

Współczesny system szkolenia sportowców wymaga interdyscyplinarnego spojrzenia na trening fizyczny. Ponadto, w ocenie przygotowania zawodnika należy poszukiwać trafnych metod oceny jego wydolności. W dzisiejszym artykule skupię się na przedstawicielach dyscyplin szybkościowo-siłowych, u których - z punktu widze¬nia energetyki wysiłku - kluczową rolę w pozyskiwaniu energii do pracy mięśniowej odgrywają źródła beztlenowe. Wydolność beztlenowa, czyli wydolność anaerobowajest to zdolność do wykonywania wysiłków krótkotrwałych o supramaksymalnej intensywności. Procesy beztlenowe umożliwiają rozwinięcie dużej mocy przez zawodnika, jednak na bardzo krótki okres czasu. Przykładami wysiłków sportowych, w których wydolność anaerobowa odgrywa kluczową rolę są wszelkiego rodząju sprinty, skoki, rzuty, a także sporty siłowe oraz zespołowe gry sportowe. Energia do skurczu mięśniowego w wysiłkach krótkotrwałych o maksymalnej intensywności jest czerpana niemal wyłącznie z przemian na drodze beztlenowej, czyli na drodze rozpadu ATP fosfokreatyny oraz glikolizy beztlenowej. Należy jednak pamiętać, że nawet w wysiłku trwąjącym 10 sekund w około pięciu procentach źródłem energii do pracy są procesy tlenowe. Wraz z wydłużeniem czasu wysiłku wzrasta udział procesów aerobowych kosztem anaerobowych. Energia do skurczu mięśniowego pochodzi z rozpadu wysokoenergetycznego związku, jakim jest adenozynotrifosforan. Średnio w kilogramie suchej tkanki mięśniowej jest ok, 24 rnrnol ATP Podczas biegu sprinterskiego kilogram suchej masy mięśniowej 'zużywa' ok. 14 rnrnol ATP na sekundę. Wynika z tego. że bez ciągłych procesów resyntezy (odbudowy) tego związku wyslarczyloliy go maksymalnie na 2 sekundy wysiłku o submaksymalnej intensywności. Pierwszym źródłem energii używanym do odnawiania zasobów ATP jest fosfokreatyna. Maksymalna ilość ATP możliwa do uzyskania z rozkładu fosfokreatyny, u człowieka o masie ciała 70 kg wynosi ok. 600 mmol, przy maksymalnym tempie jego syntezy wynoszącym 3600 mmol/min. Procesy te zachodzą w cytoplazmie i aktywowane są natychmiast po rozpoczęciu wysiłku, a do ich przebiegu nie jest potrzebny tlen. Ilość fosfokreatyny, choć 5-krotnie większa od ilości ATP wystarcza na 5-8 sekund maksymalnego wysiłku. ATP i fosfokreatyna nazywane są często wspólną nazwą fosfagenów. Procesy pozyskiwania energii z ATP oraz fosfokreatyny należą do źródeł beztlenowych alaktycznych, czyli bezmleczanowych. Oznacza to, że gdybyśmy dokonali pomiaru stężenia kwasu mlekowego w osoczu krwi u zawodnika po maksymalnym wysiłku trwąjącym 5-8 sekund okazałoby się, że stężenie mleczanu w jego krwi jest zbliżone do spoczynkowego. W mięśniach niewielkie ilości ATP są wytwarzane w wyniku reakcji miokinazowej, w której z dwóch cząsteczek ADP jest odtwarzana jedna cząsteczka ATP i jedna cząsteczka AMR. Mimo, że niewielka ilość ATP jest w tej reakcji resyntezowana, to odgrywa ona znaczącą rolę metaboliczną, gdyż obniża stężenie ADP oraz dostarcza AMR który jest silnym aktywatorem glikolizy. Szybki rozpad glikogenu do kwasu pirogronowego i kwasu mlekowego odbywa się na drodze glikolizy beztlenowej. Procesy dostarczania energii z tych przemian pozwalają na wykonywanie wysiłku o dużej intensywności trwającego do ok. 45 s. Należy pamiętać, że przy takim czasie trwania wysiłku o intensywności supramaksymalnej, następuje duże zakwaszenie organizmu, gdyż produktem glikolizy beztlenowej jest kwas mlekowy. Wywołuje on kwasicę metaboliczną, będącą jedną z przyczyn pojawiającego się w trakcie wysiłku zmęczenia.

Do głównych czynników determinujących wydolność beztlenową zaliczyć można:

> stan energetyczny mięśnia (zawartość w komórkach mięśniowych ATP fosfokreatyny i glukozy oraz sprawność enzymatyczną)

> temperaturę wewnątrzmięśniową

> szybkość skracania włókien mięśniowych (udział włókien szybkokurczliwych w składzie mięśni)

> siłę mięśni (szybkość rekrutacji aktywnych jednostek motorycznych, częstotliwość wyładowań czynnych motoneuronów, przekrój fizjologiczny mięśnia, długość i masa mięśnia, temperatura mięśnia, wielkość zasobów energetycznych oraz szybkość reakcji enzymatycznych

> typ włókien mięśniowych

> sprawność mechanizmów kompensujących zaburzoną równowagę kwasowo-zasadową organizmu, czyli bufory krwi.

Wybrana testy oceniające wydolność beztlenową:

W celu monitorowania stanu wydolności anaerobowej stosuje się różnego rodzaju testy wysiłkowe. Systematyczne ich wykonywanie pozwala zindywidualizować proces treningu, dobierąjąc odpowiednie metody i środki treningowe w celu efektywnego zwiększania swojej wydolności. Pomiaru wydolności beztlenowej można dokonać, określając wielkość zaciągniętego długu tlenowego, spłacanego po zakończeniu wysiłku lub na podstawie powysiłkowego stężenia mleczanu oraz przesunięcia równowagi kwasowo-zasadowej we krwi. Są to jednak metody, z punktu widzenia technicznego, trudne do przeprowadzenia (wyspecjalizowana aparatura laboratoryjna). Wydolność beztlenowa może być także wyrażona przez wartość mocy rozwijanej podczas krótkotrwałych wysiłków o supramaksymalnej intensywności lub sumy pracy wykonanej podczas testu. Chcąc zbadać potencjał beztlenowy zawodnika, a wiec jego wydolność beztlenową, dokonuje się pomiarów maksymalnej mocy anaerobowej (MMA - oznaczanej w literaturze również jako MAP lub MPO), wyrażonej relatywnie w stosunku do masy ciała sportowca (Watt/kg masy ciała). Z punktu widzenia fizyki moc definiuje się jako pracę (W) wykonaną w danej jednostce czasu (t). Zatem, uzyskanie wysokich wielkości mocy wymaga wykonania jak nąjwiększej pracy, w jak najkrótszym czasie. Z kolei praca definiowana jest jako iloczyn siły (F) oraz pokonanej drogi (przesunięcia) (s). Maksymalna moc anaerobowa jest więc dobrym wskaźnikiem służącym do oceny zdolności szybkościowo - siłowych. Do badania wydolności beztlenowej fosfagenowej i glikolitycznej wykorzystuje się wysiłki o nąjwiększej (supramaksymalnej) intensywności. Wyznacznikiem wydolności w tych próbach jest przede wszystkim nąjwiększa rozwijana moc.

Z punktu widzenia fizjologicznych aspektów treningu sportowego, dla zawodnika ważne jest rozwijanie obydwu układów; w celu osiągnięcia jak nąjlepszych wyników sportowych. Dobór proporcji poszczególnych treningów kształtujących silę mięśniową, szybkość oraz wytrzymałość szybkościową musi być indywidualny i dostosowany do aktualnych możliwości wysiłkowych zawodnika. Dzięki systematycznym badaniom wydolności anaerobowej jesteśmy w stanie z dużym prawdopodobieństwem ocenić wydolność zawodnika I dobrać stosowane środki treningowe prowadzą do progresji jego formy. Pamiętajmy, że trening sportu jest sztuką doboru odpowiednich form, metod i środków treningowych.

 

Powiązane artykuły